![]() |
Ağ
Mimarileri
Temel
olarak iki ayri ag mimarisi vardir. Bunlardan ilki sunucu/istemci mimari,
digeri de türdes mimaridir. Bu iki mimariyi birbirinden ayiran en büyük
özellik, verinin tasindigi ve/veya iletildigi bilgisayarlarin arasindaki
iliskidir. Türdes mimaride tüm bilgisayarlar heme hemen es güçte ve özellikte
iken istemci/sunucu mimarisinde ana bilgisayar (sunucu bilgisayar) kavramini
görüyoruz.
ISTEMCI/SUNUCU (Client/server) MIMARISI
Bu tür aglarda sunucu bilgisayar genellikle aga bagli bilgisayarlardan daha
üstün, daha güçlüdür. Diger bilgisayarlar, ya da terminaller (sadece
klavye ve ekrandan olusan, kendi islemcisi, diski olmayan sistemler) bu
bilgisayarin kaynaklarini kullanirlar. Sunucu diger bilgisayarlarin ve
terminallerin sabit diskini, islemci gücünü, kendisine bagli yaziciyi,
faks/modem kartini vs. kullanmasina izin verir. Ana bilgisayar disinda kalan
bilgisayarlarda veya terminallerde bir sorun olursa genellikle ag çalisabilir
vaziyettedir, fakat ana sunucuda bir sorun çikmasi durumunda ag tamamen
kullanilmaz hale gelebilir. Bu nedenle sunucunun güvenligi, üzerinde
durulmasi gereken önemli bir konudur.
TÜRDES (Peer-To-Peer) MIMARI
Aga bagli bilgisayarlar birbirleri ile ayni ya da benzer özelliklere
sahiptirler. Birbirlerinin kaynaklarini kullanirlar. Bu aga tipik bir örnek
vermek gerekirse, bir ofiste bir bilgisayarin sabit diski paylasilirken,
diger bilgisayarin cd-rom´u, bir digerinin internet baglantisi tüm agdaki
makinelerin hizmetindedir. Genellikle bir tane bilgisayarda sorun olsa bile
diger bilgisayarlar kendi basina çalismaya devam edebilir.
AG YAPILARI (Topolojiler)
Aglarda bilgisayarlar arasi veri iletisiminin gerçeklesmesini saglayan
yapilar vardir. Bunlar bilgisayarlarin, ag elemanlarinin konumu, birbirleri
ile olan iletisimleri ve çalisma sistemlerini kapsar. Halen kullanilan
aglarda pek çok baglanti sekli vardyr. En çok kullanilan ag mimarileri ;
a)Dogrusal yapi (bus)
b)Yildiz yapi (star)
c)Halka yapi (ring)
DOGRUSAL (Bus, Lineer) YAPI
Tüm bilgisayarlar sira ile tek bir kablonun üzerinden baglanir. Kablonun
her iki yöndeki uçlarina da sonlandiricilar konur. Kabloda gelen en ufak
bir sorunda tüm ag kullanissiz hale gelir. Ethernet sistemlerinde bu yapi
kullanilir. Her bilgisayar bir T konnektör vasitasi ile bu kabloya baglidir.
Kablonun her iki ucunda da elektriksel sinyallerin kablo disina çikmasini
önlemek için sonlandiricilar bulunmaktadir. Dogrusal yapi kullanan bir
agda veri paketleri dogrudan dogruya tüm aga gönderilir. Ilgili olan hedef
bilgisayar agi dinleyerek kendisine gelen paketi alir. Bir çok küçük
yerel agda nispeten ucuz ve etkili bir yapidir. Fakat agda dolasan veri
paketlerinin tüm bilgisayarlar tarafindan dinlenebildigi de göz önüne
alinirsa, bu yapinin güvenlik sorunlari yaratabilecegi düsünülebilir.
YILDIZ (Star) YAPI
Bu sistemde tüm bilgisayarlar merkezi bir üniteye (hub) baglanir. Tüm
paketler bu merkez üzerinden geçmektedir. Kablolarda bir sorun çikarsa
sadece sorun çikan kabloya bagli bilgisayarin baglantisi kesilir. ARCnet ve
UTP tipi kablolamada bu yapi kullanilir. Bu yapiyi bir otoyol kavsagina
benzetebiliriz. Bir araba, kavsagi olusturan yollarin birinden digerine geçmek
için mutlaka kavsagi kullanmak zorundadir. Kavsak bu modelde bir nevi
denetleyici vazifesi görür.
Yildiz aglarda ortadaki trafik akisini düzenleyen birim hub yerine baska
bir bilgisayar da olabilir. Merkezdeki birim trafigin akisini yönlendirdigi
için bu bilgisayarin yada hub´in bozulmasi ve görevini yapmaz hale
gelmesi bütün iletisimi alt üst eder.
Yildiz ag mimarisinde bir bilgisayardan giden veri, merkezi birime
ulastiktan sonra hedefe yönlendirildigi için diger bilgisayarlarin
kendilerine ait olmayan bilgileri okumalarina izin verilmez.
HALKA (Ring) YAPI
Bu yapida bütün bilgisayarlar tek bir kablo üzerinden baglidir, fakat
dogrusal yapida oldugu için uçlarda sonlandirici yoktur, uçlar
birlestirilerek bir halkayi tamamlarlar. Kablo kopmasinda tüm ag
kullanissiz hale gelir. Token Ring bu yapiyi kullanir. Halka mimarinin en büyük
özelligi her bilgisayarin agdan esit faydalanma hakki olmasidir. Bu aglarda
bir jeton yardimi ile iletisim yapilir. Ag üzerinde bir jeton kalibi sürekli
döner. Eger bir bilgisayar digerine veri yollamak istiyorsa bu jetonu
bekler. Jeton kendisine ulastigi anda bu yakalanan jetonla birlikte veriyi
ag üzerindeki herhangi bir noktaya yollar.
SWITCHED TOPOLOGY
Bu topolojide hub-switch olarak kullanilan bir baglanti yapilir. Bir switch
MAC adreslerini ögrenir ve bunlari bir tabloda toplar. Switch´e baglanan
her port ve cihaz kendine has band genisligine sahiptir. Switchler önceleri
sadece MAC adresine göre çerçeveleri (frames) yönlendirirken, gelisen
teknoloji sayesinde hücre (cell), IP adresine göre de
programlanabilmektedir. Switched topolojinin imkanlarindan biri de her
portun kendine ait band genisliginin olmasi ve degisik hizlarda
baglantilarin olabilmesi, bir bagka imkani da anahtarlamanin sundugu
olanaklardir.
TEKRARLAYICI (Repeater)
Kablolama sistemlerindeki bazi en büyük uzaklik sinirlari aslinda kablo üzerindeki
bir bilginin etkisini kaybetmeden gidebilecegi uzakligi simgeler. Eger daha
uzun bir kablolama gerekiyorsa bu limitlerde zayiflayan sinyallerin güçlendirilmesi
lazimdir. Yineleyiciler sayesinde daha uzak aglari birbirine
baglayabilirsiniz. Genellikle ince ve kalin koaks kablolarda kullanilirlar,
UTP tipi kablolarda zaten hub´lar bir yineleyici görevi görmektedir.
Token Ring sistemlerinde aga bagli her is istasyonu kendisine gelen paketi güçlendirdigi
için yineleyicilere gerek duyulmaz. Ethernet aglarinda en fazla 3 adet
yineleyici kullanilabilir.
KÖPRÜ (Bridge)
Köprüler genel anlamda yineleyicilerin yaptigi isi yaparlar. Fakat temel
farklari, bir yineleyici kendisine gelen mesaji güçlendirir ve hedefe
bakmadan dogrudan yollar, köprüler eger paket yerine ulasmayacaksa bu
paketi göndermezler. Ayrica köprüler birbirlerinden farkli aglari
birlestirirler ve bunlarin aralarinda anlasmalarini saglarlar.
YÖNLENDIRICI (Router)
Yönlendiriciler bir ag üzerindeki tüm bilgisayarlarin adreslerini bilir
ve buna göre kendilerine gelen paketi en uygun sekilde hedefine yollarlar.
Yönlendiriciler genellikle dinamik yönlendirmeyi kullanirlar. Bunun anlami
kendisine gelen bir paketin tüm ag taranarak en güvenli ve en hizli yolun
denenmesidir. Eger herhangi bir sorun çikarsa, alternatif bir yol arayarak
mutlaka paketi hedefine ulastirmaya çalisirlar.
HUB
Bu cihazlar, yildiz topolojiye uygun olarak kendisine baglanan cihazlar
arasinda iletisim saglar. Üzerinde genellikle 5 ila 32 bilgisayarin
baglanabilecegi kadar port bulunur. Ag üzerindeki bilgisayarlar UTP tipi
kablo kullanarak hub´a baglanirlar. Kullanilan kablolarin uzunlugu 100
metreden fazla olamaz. Birden çok hub birbirine baglanarak (en fazla üç
adet) aginizi daha da genisletebilirsiniz.
TOKEN RING
Yogun trafige sahip aglarda kullanilirlar. Hizi saniyede 4-16 Mbit´tir.
ARCNet ve Ethernet´e göre çok daha pahali bir çözüm olan Token Ring
sisteminde halka seklindeki hat üzerinde bir jeton (token) dolasir. Her
bilgisayar bir paket göndermek istediginde bu jetonu bekler. Gönderecegi
paketi bu jetona ilistirir. Token ring´te her bilgisayar hatti dinler ve
kendisine gelen bir paket varsa bunu alir. Bu yöntemle özellikle
Ethernetler de meydana gelen çarpisma (collision) engellenir ve zaman
tasarrufu saglanir. 16 Mbit´lik Token Ring sistemlerde sistemler de daha
hizli olmasi amaci ile çift jeton bulunur.
ETHERNET
1970´ lerin ortalarinda Xerox Palo Alto arastirma merkezindeki
arastirmacilar bir LAN teknolojisi gelistirdiler. Bu topolojinin temeli
paket radyo agina dayaniyordu. CSMA/CD sistemini kullanan bu ilk ag sistemi
yillardir ag sistemlerinde yogun olarak kullanilmistir. Ethernet´in
kullanimindaki baslica nedenler :
a)Yüksek güvenirlik
b)Yönetim araçlarinin olmasi
c)Ölçeklenebilirlik
d)Fiyat
e)Kolay yerlesim
IEEE 802.3 standartlarinda kabul edilen standart Ethernet sisteminin özellikleri
10 Mbit hiz, istasyonlar arasinda en fazla 2.8 km uzaklik, istasyonlarin es
eksanli kablo ile baglanmasi ve bu kabloda kullanilan Manchester-encoded
digital baseband adi verilen bir elektriksel sinyal ile tanimlidir. Fakat
IEEE 802.3 çok eskiden kabul edilen bir standart oldugu için günümüzde
kullanilan Ethernet sistemlerinin tam özelliklerini nitelendiremez.
Cat 3 ve Cat 5 kablolar kullanilan ilk Ethernet sistemlerinde 500 metre en
uzun uzaklik idi. Iki istasyon arasi uzakligin en az 2.5 metre olmasi
gerekiyordu. “Segment” adi verilen bölümler tekrarlayicilar
kullanilarak daha uzun mesafelere ulasilmasina izin veriyordu. Bu bagli
Segment´lerde iki Node (host) arasi uzaklik en fazla 2500 metre olabilirdi
ve bu sisteme en fazla 1024 adet host baglanabilirdi. Her host bir adaptör
ve adaptörün ucundaki bir konnektör ile kabloya baglidir. Ethernet
aglarinda CSMA/CD (Tasiyici duyarlikli çogul erisim/Çarpisma kontrolü-Carrier
sense multiple access/Collision Detection) yöntemi kullanilir.
Carrier Sense (hat dinleme) : Ethernet´e bagli her bilgisayar ayni anda
hatti dinler ve hattin bos olduguna karar verdikten sonra paketi gidecegi
yere gönderir. Fakat ayni anda birden çok bilgisayar hatti dinler ve ayni
anda paketi gönderirse hat üzerinde çarpismalar olur.
Collision Detection (çarpisma algilama) : Çarpisan paketler bozulmaya
ugrarlar. Bu durumda bir çarpisma oldugu algilanir ve kaynak bilgisayar bir
süre sonra paketi yeniden gönderir. Bu arada geçen süre tamamen
belirsizdir, bilgisayar tarafindan rasgele seçilir. Eger bu zaman araligi
belirli olsa idi, iki paket çarpistigi zaman tekrar ayni anda hatta gönderilirdi
ve çarpisma kaçinilmaz olurdu. Ethernet´in 20-30 kullanicidan büyük
aglarda kullanilmamasinin en önemli sebebi çarpismalarin sayisinin çogalacak
olmasidir.
Ethernet sistemlerinde kullanilan en yaygin kablo çesitlerinden bir tanesi
korumasiz dolanmis çift teldir. Bu kablo üzerinden saniyede 100 Mbit veri
transferi yapabilmek mümkündür. Daha hizli bir sistem için fiber optik
kablolar kullanilmaktadir. Ethernet sistemlerinde veriler paketler halinde
yollanir, ama ne var ki bu paketlerin güvenli bir sekilde ulasacagi ve
hatta hedefine ulasabilecegi bile garanti edilemez. Paketler datagramlar
halinde yollanir. Bir datagram verini gidis adresi, verinin kendisi gibi pek
çok degisik bilgi bulunur. Paketlerin uzunlugu en çok 1500 byte
olabilece?inden büyük paketler bölünerek tasinir.
GIGABIT ETHERNET
Ag sistemlerinde insanlarin ihtiyaçlari arttikça artacaktir. Bir zamanlar
hayal bile edemedigimiz 10 Mbps sistemler, 100 Mbps sistemler derken simdi
karsimiza 1000 Mbps hizinda Gigabit Ethernet sistemleri çikti. Mega-bandwith
sistemler için kullnilmaya baslayan bu teknoloji bir çok sistemi
rahatlatacaktir. 10 Mbps sistemlerinde kullanilan hub ve switchler bu
teknoloji için yeterli olmamakla beraber Gigabit Ethernet´in önceki
sistemlerde kabul edilen standartlarla bagli kalmasi sonucunda önceki
sitemlerin bir anahtar sayesinde (switch) bu sistemle beraber kullanilmasi mümkün.
FDDI (Fiber Distributed Data Interface)
Token Ring sistemine benzer, hizi saniyede 100 Mbit´dir. Fiber optik kablo
kullanildigindan 2 km´ye kadar sinyalleri tasiyabilir. Fakat fiber optik
kablolarin maliyeti yüzünden daha çok kullanilmamaktadir. 5. seviye UTP
kablolari ile 100 metreye kadar sinyalleri tasiyabilir. Bir çok firma kendi
FDDI standartlarini olusturma yoluna gitmistir. FDDI bir IEEE standardi
degildir.
ATM (Asynchronous Transfer Mode)
Ag teknolojilerinde kullanilan en yeni ve en gelismis sistemdir. Hizi
saniyede 2 Gbit´tir. Bu yönüyle ses ve görüntü transfer sistemleri için
ideal çözümdür. ATM´ler paket-yönlendirme sistemi ile çalisir.
Veriler 48 byte´lik hücreler halinde tasinmaktadir. Hücre basinda yön
bilgisini içeren 5 byte´lik bir baslik bilgisi kullanilmaktadir. ATM
sistemleri ag dügümleri arasinda bir omurga görevi görmek için idealdir.
Su an çok fazla yayginlasmamis ve pahali olmasi bir dezavantaj olsa da
gelecegin ag teknolojilerinde basi çekecegi tahmin ediliyor.
|
![]() |